EğitimİlköğretimDünyanın Katmanları

Dünyanın Katmanları

Sponsorlu Bağlantılar

Dünyanın katmanları konusu çok geniş olmakla birlikte öncelikle kısa bir özetini vermekte yarar görüyorum. Aşağıdaki dünyanın katmanları konusunun özetini okuyarak genel bir bilgi edinebilirsiniz. Dünyanın katmanları hakkında ayrıntılı bilgiyi ise daha aşağılara inerek okuyunuz. Keyfiniz bilir…

Dünyanın katmanları nelerdir? Dünyanın katmanları kısa, dünyanın katmanları ayrıntılı, dünyanın alt katmanları, dünyanın katmanları ile ilgili bilgiler, dünyanın katmanlarının resmi vs…

Dünyanın Katmanları

Dünyanın Katmanları Kısa Özeti

Dünyanın katmanları; Hava küre Su küre Taşküre Ateş küre ve Ağır küredir.

Dünya üzerinde yaşadığımız katman gibi tamamen katı maddelerden oluşmamıştır. Dünya; gaz katmanı, su katmanı, yer kabuğu ve çekirdek olmak üzere 5 katmandan oluşur.

Dünyanın katmanları;

  •  Gaz katmanı (Atmosfer)
  •  Su katmanı (Hidrosfer)
  •  Yer kabuğu (Litosfer)
  •  Magma katmanı (Pirosfer)
  •  Çekirdek katmanı (Barisfer)

Dünyanın Katmanları Ayrıntılı

Aşağıda dünyamızın katmanlarını sıraladıktan sonra tek tek açıklamasını görebilirsiniz.

Dıştan içe doğru dünyanın katmanları:

  1. Hava Küre (Atmosfer):  Buda 4′e ayrılır.
    1.  Troposfer
    2. Stratosfer
    3. Mezosfer
    4. Termosfer
  2. Su Küre (Hidrosfer)
  3. Yer Kabuğu (Litosfer)
  4. Ateş Küre (Mağma): Pirosfer
  5. Çekirdek (Ağır Küre – Barisfer)

Şimdi de üste sıraladığımız dünyanın katmanlarını tek tek açıklayalım.

Hava Küre (Atmosfer)

Dünyanın Katmanları

Dünyamızın etrafını saran ve dünya ile birlikte dönen gaz katmanın hava küre (atmosfer) adı verilir. Bu gaz katmanı yerin yüzeyinden itibaren sıcaklık farklılıklarına göre değişik özellikler gösteren bölgelerden oluşmuştur. Bu bölgeler aşağıdan yukarıya doğru troposfer, stratosfer, mezosfer, termosfer’dir.

Troposfer
Ortalama yüksekliği 11 km kabul edilen bu katmanın kalınlığı kutuplarda 8 km’ye düşer. Ekvatorda ise 16 km dir. Yeryüzünden itibaren yükselirken sıcaklık her km’de 6,5 0C azalır. Troposferin son bulduğu bölgede hava sıcaklığı -57 0C ye kadar düşer. Bulut, yağmur, rüzgar gibi hava olayları bu katmanda oluşur. Bu yüzden troposfer yer kabuğunu değişiminde önemli rol oynar.

Stratosfer
Yaklaşık 48 km kalınlığındaki bu atmanda troposferin bitiminden itibaren sıcaklık yükselmeye başlar ve 0 0C’ye çıkar. Bu katmanda bunan ozon tabakası Güneşten gelen mor ötesi ışınları soğurarak dünyadaki canlıları zararlı etkenlerden korur.

Mezosfer
Bu katman yaklaşık 35-45 km kalınlığındadır. Stratosferin bitimi mezosferin başlangıcı olan bölgede sıcaklık tekrar azalmaya başlar. Mezosferin bitiminde sıcaklık -100 0C’ye düşer.

Termosfer
Yeryüzünden başlayarak yaklaşık 80 km’den daha üstte bulunan bölgeye termosfer adı verilir. Mezosferin bitişi ile sıcaklık yeniden yükselmeye başlar. Güneşin etkinliğine göre 400 0C – 1800 0C arasında değişir. Termosfer yaklaşık olarak 800 – 900 km kalınlığındadır. Bu katmanın bitiminde sıcaklık Güneşin etkinliğine göre 0 0Cye düşebilir. Yani bu bölgede sıcaklık bakımından bir düzensizlik vardır. Termosferin üst katmanlarına doğru (yaklaşık 600 km) iyonlaşmış gazlar görülür. Bu yüzden iyonların bulunduğu bölgeye iyonosfer denir.

Hava kürede bulunan gazlar:

Ortalama 1000 km kalınlığında kabul edilen Hava kürenin (Atmosferin) yerden itibaren ilk 100 km sinde %78 azot, %21 oksijen, %1 karbondioksit, su buharı, ozon, argon, klipton, ksenon, helyum, hidrojen gibi gazlar ayrıca is ve toz tanecikleri bulunur.

Su Küre (Hidrosfer)

Dünyanın Katmanları

Hidrosfer Ne Demek – Hidrosfer Nedir?

Okyanuslar ve denizler: Okyanuslar kıtaları birbirinden ayıran çok büyük su kütleleridir. Denizler ise okyanusların kıta içlerine doğru uzanan kollarıdır. Okyanus ve denizleri birbirinden ayıran en önemli etmenler şunlardır:

  1. Derinlik
  2. Kapladıkları alan
  3. Tuzluluk
  4. Akıntı sistemleri
  5. Sıcaklık
  6. Karaların fiziksel özelliklerinde etkilenme

Her adanın belli bir kıtanın malı ve parçası sayılması gibi, her denizde belli bir okyanusun parçasıdır. Bu nedenle denizleri,okyanusla meydana getirdiği bağlantıya dayanarak üç kısma ayırırız.

  • Kenar denizler: Okyanusların hemen yanında, kıtalara sokulmuş körfezler durumundadır. Örneğin; umman denizi vb.
  • Karalar ve kıtalar arasında kalmış denizler: Bu tip denizlere en güzel örnek Akdeniz’dir. Okyanusla bağlantısı,bir eşik meydana getiren dar bir boğaz iledir. Afrika, Avrupa ve Asya kıtaları arasında kalan Akdeniz geniş anlamda Marmara ,Karadeniz ve Zad denizi de içine alır.
  • Kapalı denizler:Bunlar aslında suları tuz olan göllerdir.Çünkü okyanusla hiçbir bağlantısı yoktur. Hazar denizi gibi.

Deniz sularının fiziksel ve kimyasal özelikleri:
Tuzluluk: Bir litre deniz suyunda erimiş halde bulunan madensel tuzların gr olarak ağırlığıdır. Örneğin: okyanusların ortalama tuzluğu 35’tir,denildiğinde, 1litre okyanus suyunda 35gr çeşitli erimiş madde bulunduğu anlaşılır.
Deniz suyundaki başlıca kimyasal maddeler şunlardır:

  • Sodyum klorür: %78,32
  • Potasyum klorür: %1,69
  • Magnezyum klorür: %9,44
  • Magnezyum sülfat: %6,40
  • Kalsiyum sülfat: %3,94,
  • Toplam : 99,79

Deniz suyunun tuzluluk oranı sıcaklığa bağlı olarak değişmektedir. Sıcaklık buharlaşmaya bu da tuzluluk oranın artmasına yol açar.Deniz suyu tuzluluk oranı ortalama %35tir. Deniz suyu tuzluluğunu çok azda olsa denize dökülen akarsular ve yağışlarda etkiler. Deniz suyu tuzluluğu en fazla olan deniz %65 ile Kızıldeniz,en az olan denizde %01 ile Baltık denizidir.
Yurdumuz da Akdeniz’den, Karadeniz’e doğru gidildikçe enleme bağlı olarak tuzluluk oranının azaldığı görülür. Aynı durum gidildikçe de gözlenir.

Yer Kabuğu (Litosfer)

Dünyanın Katmanları

Buna taş küre de denir. Geosferlerin en incesidir. En fazla sahip olduğumuz bilgiler bu tabakaya aittir. Yerkabuğunun kalınlığı 5- 110 km. arasında değişmektedir. Ortala­ma 50- 60 km. kabul edilmektedir. Bu ka­lınlık yer yüzeyinin şekillerine göre değiş­mektedir. Dağların altında kalın, okyanus­ların altında incedir. Yerkabuğunun en üst kısmı genellikle silisyum ve alüminyum dan oluştuğu için SİAL olarak adlandırılır.

Yoğunluğu 2,67 gr/cm3 olarak kabul edi­lir. Kalınlığı her yerde aynı değildir. Bü­yük Okyanusun altında olmadığı tahmin edilmektedir. Siolin altındaki bölge yani yerkabuğunun alt kısmı silisyum ve mag­nezyumdan meydana geldiği için SİMA adını alır. Simanın oldukça derine uzandı­ğı, amorf olduğu ve ortalama yoğunluğu­nun 3,27 gr/cm3 olduğu kabul edilmekte­dir. “Granit Kabuk” olarak adlandırılan Sialin kalınlığı; Niggli tarafından 10- 30 km. Gornod tarafından ise 20 km. olduğu sanılmaktadır. Hipoteze göre daha derinde Gabro ve Bazaltlar bulunur. Bu zorun al­tında bulunan ergimiş kayaçlardan oluş­muş yapıya MAGMA denir. Alman WEGENER’e göre kıtaları oluşturan sial üze­rinde Aysbergler (Buz dağları) gibi yüzmek­te olduğunu ve iki yöne hareket etmekte­dir. A.B.D.de yapılan Ölçümlere göre Atlantik sahilinde kabuğun kalınlığı 30 km. Rock Mountains ( 2000 m.) dağlarında 32-35 km’dir.

Yerkürenin en dış kısmında taşküre veya litosfer olarak ta bilinen yerkabuğu bulunur. Karalarda daha kalın (35-40 km), Tibet Platosunda ise 70 km, deniz ve okyanus tabanlarında ise daha ince (8-12 km) olan yer kabuğunun ortalama kalınlığı 33 km kadardır. Kimyasal bileşimi ve yoğunluğu birbirinden farklı iki kısımdan meydana gelir. Bunlardan biri granit bileşimindeki kayaçlardan oluşan granitik yerkabuğu; diğeri ise bazalt bileşimindeki kayaçlardan oluşan bazaltik yerkabuğudur.

Granitik yerkabuğunda silisyum ve alüminyum elementleri hakimdir. Bu nedenle daha hafiftir; yoğunluğu 2.7-2.8 gr/cm3 arasında bulunur. Yerkabuğunun üst kısmını teşkil eder. Bazaltik yerkabuğunda ise silisyum ve magnezyumlu unsurlar hakimdir. Dolayısıyla granitik kabuktan daha ağırdır; yoğunluğu 3-3.5 gr/cm3 arasında değişir. Granitik yerkabuğunun altında ve okyanus tabanlarında yer alır. Bu nedenle bazaltik yerkabuğuna okyanusal kabuk adı da verilir.

Bu iki kısım bütün kıtaların altında bulunmaktadır. Buna karşılık okyanusların altında durum farklıdır. Burada bazaltik kabuk birkaç km kalınlıkta ince bir tabaka halinde uzanır. Buna karşılık granitik kabuk ya hiç yoktur (örneğin Pasifik okyanusu) yada çok incedir (Atlas ve Hint Okyanusları).

Kabuk ile manto arasındaki sınıra Mohorovicic Süreksizliği (Moho) denilir. Bu kesimde yoğunluğa bağlı olarak sismik P dalgalarının hızı litosferde 7.2 km/sn iken, mantonun üst kısmında 8.1 km’ye çıkar.

Ateş Küre (Mağma)

Dünyanın Katmanları

Ateş Küre, yer kabuğunun altındaki tabakadır. Sıcaklığı ortalama 2000 santigrat derecedir. Bu katman, yer kabuğunun ergimiş maddelerle çok sıkışmış gaz ve buharların bir karışımıdır.
Büyük oranda demir, magnezyum ve kalsiyum içerir. Çekirdeğin etrafındaki sıcaklığı 3700 derece, yerkabuğuna yakın yerdeki sıcaklığı ise 870 santigrat derece kadardır.
Yanardağların oluşmasında etkilidir. Bu tabakadaki yüksek sıcaklık ve basınçtaki erimiş maden, yer kabuğundaki çatlaklardan ya da zayıf noktalardan dışarıya doğru püskürerek büyük zarar verir.

Çekirdek (Ağır Küre – Barisfer)

Dünyanın Katmanları

Dünyanın tabakalarından biri olan Barisfer, Dünya’nın derinliklerinde, ağır madenlerden meydana gelmiş bir tabakadır. Buna “ağırküre” de denir. Üstünde litosfer (yerkabuğu) vardır. Altında ise Dünya’nın çekirdeği bulunur. Barisferi meydana getiren madenler, demirle nikel karışımıdır. Bu tabakanın her santimetrekaresi, binlerce tonluk basınç altındadır. Sıcaklığı da binlerce derecedir.

Barisfer, yerkürenin merkezinde bulunan kısımdır. 2900 km derinlikten başlar ve yerin merkezine kadar iner. Kalınlığı yaklaşık 3400 km dir. Burada demir, nikel gibi yoğunluğu büyük olan maddeler vardır. Çekirdeğin sıcaklığının 4000oC’nin üstünde olduğu sanılmaktadır. Yüksek basınçtan dolayı bu sıcaklıkta maddelerin katı durumda olduğu ileri sürülmektedir.

 
Sponsorlu Bağlantılar
 

İlginize Değer ›

 
 
 
admin - 07 Kasım 2012
 
 

Nasıl Buldular? ›

 
d?nyan?n katmanlar?yla ilgili b?y?k g?rseller dnya katmanlar dünyanın katmanları dünyanın katmanları hakkında kısa bilgi dünyamızın katmanları dünyanın katmanları ile ilgili kısa bilgiler dünyamızın katmanları ile ilgili kısa bilgi dünyanın katmanları ne işe yarar dünyanın katmanları hakkında bilgi dünya katmanları
 
 

Notlar ›

 
Dünyanın Yedi Harikası: Dünyanın Yedi Harikası, tamamı insanoğlu tarafından inşa edilmiş, olağanüstü antik yapı ve yapıtlardır.
Dünyanın Uzak Ucu: Dünyanın Uzak Ucu (orijinal adı: The Far Side of the World) 2003 yılında çekilmiş Peter Weir'in yönettiği Russell Crowe'un Jack Aubrey rolünde, Paul Bettany'nin de Stephen Maturin rolünde oynadığı bir filmdir.
Dünyanın Durduğu Gün (film, 2008): The Day the Earth Stood Still (Dünyanın Durduğu Gün), Scott Derrickson'ın yönettiği ve başrollerinde Keanu Reeves ve Jennifer Connelly'nin oynadığı 2008 yapımı bilim kurgu filmidir.
Dünyanın Yeni Yedi Harikası: Dünyanın Yeni Yedi Harikası, İsviçre'de bir organizasyon tarafından cep telefonu ve internet aracılığıyla yapılan bir oylama sonucunda, Dünyanın Yedi Harikası'na alternatif olarak seçilmiş ve 7 Temmuz 2007 tarihinde açıklanmıştır.
Dünyanın en yüksek yapıları: Dünyanın en yüksek yapıları belirlenirken genellikle doğrudan tanım yapmak mümkünse de, dünyanın en yüksek binasını ya da kulesini belirlemek o kadar kolay olmamaktadır.
 

2 Yorum ›

 
  1. misafir Mart 26th, 2013 - Saat: 20:16:00

    çok güzel yazmışsınız ellerinize sağlık çocuğum için çok faydalı oldu.

Dünyanın Katmanları Hakkında Yorum Yap

Dikkat: Mesaj yazarken Dünyanın Katmanları ile ilgili bilgi verirseniz site kullanıcıları da bu bilgilerinizden yararlanacaktır. Konu hakkında bilgi içeren mesajlarınızı bekliyoruz.