Soru & CevapBuyuk Unlu Uyumu Nedir

Buyuk Unlu Uyumu Nedir

Sponsorlu Bağlantılar

Bu yazı bir ziyaretçimizin Büyük Ünlü Uyumu Nedir, Büyük Ünlü Uyumuna Uygun Kelime Örnekleri Verir Misiniz? sorusuna cevap olarak yazılmıştır. Buyuk Unlu Uyumu Nedir ve Buyuk Unlu Uyumu Ornekleri hakkında kısa özet bilgi olarak herkesin işine yarayacağını düşünüyorum. Tam da not almalık…

Buyuk Unlu Uyumu Nedir

Büyük Ünlü Uyumu Nedir, Büyük Ünlü Uyumuna Uygun Kelime Örnekleri Verir Misiniz?

Soru

Büyük ünlü uyumuna uygun kelimeler bul

Cevap

Büyük Ünlü Uyumu

Türkçe’de bir sözcüğün ilk hecesinde kalın ünlü (a, ı, o, u) varsa sonraki ünlüler de kalın; ince ünlü (e, i, ö, ü) varsa sonrakiler de ince olur. Buna " Büyük Ünlü Uyumu" denir.

Sözcük sonuna getirilen ekler de bu kurala uyar.

Örnek: Otururlardı, gölgelik, düşünmek, ağaç, toprak, topraklar, topraklarımız, topraklarımızdan…

Aykırı Durumlar:

* Bazı yabancı kökenli sözcükler: İnsan, kitap, televizyon, gazete, rüzgâr, kader, istasyon…

* Zamanla değişikliğe uğrayan bazı Türkçe sözcükler: Elma (alma), hangi (kangı), anne (ana), kardeş (karındaş)…

* Bazı bileşik sözcükler: Kocaeli, ilkokul, gecekondu…

Uyarı: Bileşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.

* Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar:

-ken: dolaşırken, uyurken, doğarken…

-ki: onlarınki, sabahki, duvardaki…

-(i)yor: geliyor, görünüyor, gülümsüyor…

-leyin: sabahleyin, akşamleyin…

-(i)mtrak: yeşilimtrak, mavimtrak…

-daş: ülküdaş, meslektaş…

* Farklı bir kaynaktan büyük ünlü uyumu konusu ödevi..

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU KURALI

Türkçe sözcüklerin ilk hecelerindeki sesli harf kalın sesli ise diğer hecelerindeki sesli harfler de kalın olur. İlk hecedeki sesli harf ince ise diğer hecelerdeki sesli harfler de kalın olur.
Kısacası sözcüğün tüm sesli harfleri ya kalın, yada ince sesli olmalıdır. Bu kurala Büyük Ünlü Uyumu Kuralı ( BÜUK ) denir.
Bu kural Türkçe’yi öteki dillerden ayıran temel bir kuraldır.

ÖRNEK 1: " Çocuklarımız " sözcüğünü inceleyelim.
Bu sözcüğün sesli harfleri sıra ile; " o, u, a, ı, ı " dır. Bu harflerin tümü kalın seslidir. Dolayısı ile BÜUK’na uyar. Türkçe bir sözcüktür.

ÖRNEK 2: " Temizlikçi " sözcüğünü inceleyelim.
Bu sözcüğün sesli harfleri sıra ile; " e, i, i, i " dir. Bu harflerin tümü ince seslidir. Dolayısı ile BÜUK’na uyar. Türkçe bir sözcüktür.

ÖRNEK 3: " Matematik " sözcüğünü inceleyelim.
Bu sözcüğün sesli harfleri sıra ile; " a, e, a, i " dir. Bu harflerin iki tanesi kalın, iki tanesi de ince seslidir. Bu sözcükte kalın ve ince sesli harfler bir arada bulunmaktadır. Dolayısı ile bu sözcük BÜUK’na uymaz. Türkçe bir sözcük değildir.

BÜUK’na AYKIRI DURUMLAR

1. " anne, kardeş, elma, kale, helva, hangi " gibi bazı sözcükler BÜUK’na uymadıkları halde Türkçe sözcükler olarak kabul edilirler. Bu sözcükler, zaman içinde değişikliğe uğrayarak BÜUK’na uymaz hale gelmişlerdir. Bu sözcüklerin esasları BÜUK’na uymaktadır.

Şimdiki hali
Esası

Anne
Ana

Kardeş Kardaş
Elma Alma
Kale Kala
Helva Halva
Hangi Kangı

2. Türkçe’de sözcüklere eklenen ekler, eklendikleri sözcüğün son hecelerine uyarak BÜUK’nı korurlar. Ancak bazı ekler, eklendikleri sözcüğün son hecesine uymayarak, sözcüğün BÜUK’na olan uygunluğunu da bozar.

ÖRNEK: – (i)yor: İçiyor, geliyor, biliyor, dinlemiyor, söylüyor…
-ken: Yaparken, koşarken, yazarken, okurken, dolaşırken…
-ki: Akşamki, sabahki, okuldaki, yoldaki, onunki…
-leyin: Akşamleyin, sabahleyin…
-daş: Meslektaş, gönüldaş…
-(i)mtrak: Ekşimtrak, yeşilimtrak, mavimtrak…

3. Bazı bileşik sözcükler BÜUK’na uymazlar.
ÖRNEK: Hanımeli, Karadeniz, Atatürk, İlkokul, Güzelyurt, Taşkınköy…

*** Yabancı kökenli sözcüklerde BÜUK aranmaz.
*** Bileşik sözcüklerde BÜUK aranmaz.
*** Tek heceli sözcüklerde BÜUK aranmaz.
ÖRNEK: saz, dört, sert, bal, ev, yel, sel, yol, ak…

2 ÜNSÜZ ( Sessiz ) HARFLER: Tek başına okunamayan, hece olamayan ve ancak bir sesli harf yardımı ile seslendirebildiğimiz harflerdir. Bunlar: " b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z " dir.
Ünsüz harfler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
a) Sert Ünsüzler: p, ç, t, k, s, ş, h, f
b) Yumuşak Ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

Sert ünsüz harfler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
i) Sürekli Sert Ünsüzler: s, ş, h, f
ii) Süreksiz Sert ünsüzler: p, ç, t, k

Yumuşak ünsüzler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
i) Sürekli Yumuşak Ünsüzler: ğ, j, l, m, n, r, v, y, z
ii) Süreksiz Yumuşak Ünsüzler: b, c, d, g

 
Sponsorlu Bağlantılar
 

İlginize Değer ›

 
 
 
admin - 21 Aralık 2012
 
 

Nasıl Buldular? ›

 
byk nl uyumu nedir büyük ünlü uyumu nedir büyük ünlü uyumuna örnek büyük ünlü uyumuna örnekler büyük harflerin uyumu büyük ünlü uyumuna uymayan kelimelere örnekler büyük ünlü uyumu örnekler büyük ünlü uyumuna uyan kelimelere örnekler büyük ünlü uyumu nedir ve örnekler buyuk harflerin uyumu ornek
 
 

Notlar ›

 
Büyük Britanya: Büyük Britanya ya da Britanya, İrlanda Adası'nın doğusunda yer alan, üzerinde İngiltere, Galler ve İskoçya'nın bulunduğu Birleşik Krallığa bağlı ada.
Büyük Okyanus: Büyük Okyanus veya Pasifik Okyanusu, Amerika, Asya ve Okyanusya kıtaları arasında ve dünyanın en büyük okyanusu.
Hayvancılık: Hayvansal üretim yaygın adıyla Hayvancılık; ürünleri ve güçleri ile insanlara yararlı evcil hayvanların bakımı, beslenmesi, üretimi ve yetiştirilmesini kapsayan tarım kolu.
Büyük Selçuklu Devleti: Büyük Selçuklu Devleti ya da Büyük Selçuklu İmparatorluğu bir Türk devletidir.
III. Aleksandros: III. Aleksandros (Yunanca: Μέγας Ἀλέξανδρος Megas Aleksandros)(20 Temmuz M.Ö. 356, Pella, Makedonya - 10 Haziran M.Ö.
 

0 Yorum ›

 

Buyuk Unlu Uyumu Nedir Hakkında Yorum Yap

Dikkat: Mesaj yazarken Buyuk Unlu Uyumu Nedir ile ilgili bilgi verirseniz site kullanıcıları da bu bilgilerinizden yararlanacaktır. Konu hakkında bilgi içeren mesajlarınızı bekliyoruz.